चोर्ला घाटातील दृश्य सौंदर्य शब्दात मांडणे कठीण आहे. धुक्याने आच्छादलेले डोंगर, खोल दऱ्या आणि हिरव्यागार वनराई हे प्रत्येक दृश्य मनाला भुरळ घालणारे होते.
माझ्या पीएच.डी. संशोधनादरम्यान मला लाभलेला एक अत्यंत समृद्ध आणि अविस्मरणीय अनुभव म्हणजे चोर्ला घाट येथे केलेली एकदिवसीय क्षेत्रभेट. पश्चिम घाट हा जैवविविधतेने समृद्ध असलेला प्रदेश. त्यामुळे हा प्रवास केवळ शैक्षणिक नव्हता, तर निसर्गाशी एकरूप होण्याचा एक अनमोल अनुभव होता.
या क्षेत्रभेटीत माझ्यासोबत माझी प्रयोगशाळेतील सहकारी डॉ. शीला पाल होती. तिच्या अभ्यासू वृत्तीमुळे आणि निरीक्षणक्षमतेमुळे आमचे काम अधिक सुलभ आणि परिणामकारक झाले. आम्हाला मार्गदर्शन करण्यासाठी हनुमान गावस होते, जे त्या वेळी 'वाईल्डर नेस्ट रिसाॅर्ट' येथे संशोधक म्हणून कार्यरत होते. त्यांच्या स्थानिक पायाभूत ज्ञानामुळे आम्हाला जंगलातील विविध भाग अधिक सखोलपणे अभ्यासता आले. ही संधी आम्हाला आमच्या पीएच.डी. मार्गदर्शकांच्या पाठिंब्यामुळे मिळाली, ज्यांनी या क्षेत्रभेटीसाठी आवश्यक सहकार्य उपलब्ध करून दिले.
एकदिवसीय असली तरी ही क्षेत्रभेट अत्यंत अनुभवसंपन्न होती. सकाळी लवकर आम्ही चोरला घाटात पोहोचलो आणि लगेचच आमच्या निरीक्षण व नमुना संकलनाच्या कामाला सुरुवात केली. दाट जंगल, धुक्याने वेढलेले डोंगर आणि पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने भरलेले वातावरण मनाला प्रसन्न करणारे होते. पावसाळ्याचा काळ असल्यामुळे संपूर्ण परिसर हिरवागार झाला होता. झाडांच्या पानांवर साचलेले पावसाचे थेंब, ओलसर मातीचा सुगंध आणि गार वारा यामुळे निसर्गाची एक वेगळीच अनुभूती मिळत होती.
या काळात जंगलात विविध प्रकारचे बुरशी आणि वनस्पतींची विलक्षण विविधता पाहायला मिळाली. सडलेल्या लाकडांवर, पानांच्या थरांमध्ये आणि ओलसर जमिनीत वाढणाऱ्या अळंबीचे विविध प्रकार आम्ही बारकाईने निरीक्षण केले आणि नमुने गोळा केले. हा भाग आमच्या संशोधनासाठी अत्यंत महत्त्वाचा होता, कारण अशा परिसंस्थांमध्ये सूक्ष्मजीव आणि बुरशींची समृद्धता आढळते.
या क्षेत्रभेटीतला एक वेगळाच अनुभव म्हणजे जळवांचा (leech) सामना. जंगलातील ओलसर भागातून चालताना अनेक वेळा जळवा आमच्या पायांना चिकटत असत. सुरुवातीला हा अनुभव थोडा अस्वस्थ करणारा वाटला, पण नंतर आम्ही त्याला सामोरे जाण्याची सवय लावून घेतली. आमच्याकडे मीठ (salt) असल्यामुळे जळवा लागल्यास त्यावर मीठ टाकून त्यांना दूर करत होतो. हा अनुभव जरी थोडासा त्रासदायक असला, तरी तो जंगलातील वास्तव आणि निसर्गाच्या रौद्र रूपाची जाणीव करून देणारा
होता.
याच क्षेत्रभेटीत आम्ही विर्डी डोंगरावरील धबधब्याकडे छोटासा ट्रेक केला. अरुंद आणि घसरड्या वाटांवरून चालत, जंगलाच्या आत जात आम्ही त्या ठिकाणी पोहोचलो. धबधब्याचा आवाज दूरवरून ऐकू येत होता आणि जसजसे आम्ही जवळ पोहोचलो, तसतसे त्या दृश्याचे सौंदर्य अधिकच खुलत गेले. धबधब्याखाली उभे राहून मिळणारा थंडावा आणि आजूबाजूचा निसर्ग हा अनुभव खरोखरच अविस्मरणीय होता.
या सर्व नैसर्गिक सौंदर्यामध्ये आम्ही आमच्या संशोधनाचे काम तितक्याच समर्पणाने करत होतो. दिवसभरात आम्ही नमुने गोळा केले, निरीक्षणांची नोंद केली आणि विविध जैवविविधतेचा अभ्यास केला. दिवस संपता संपता आम्ही आमच्या निरीक्षणांचे पुनरावलोकन केले आणि पुढील संशोधनासाठी आवश्यक दिशा निश्चित केली.
चोर्ला घाटातील दृश्य सौंदर्य शब्दात मांडणे कठीण आहे. धुक्याने आच्छादलेले डोंगर, खोल दऱ्या आणि हिरव्यागार वनराई हे प्रत्येक दृश्य मनाला भुरळ घालणारे होते. ही एकदिवसीय क्षेत्रभेट केवळ संशोधनापुरती मर्यादित नव्हती, तर ती माझ्या आयुष्यातील एक प्रेरणादायी आणि शिकवण देणारी यात्रा ठरली. निसर्गाच्या सान्निध्यात राहून मिळालेली ही अनुभूती आजही माझ्या संशोधनाला दिशा देते आणि पर्यावरण संवर्धनाचे महत्त्व अधोरेखित करते. पश्चिम घाटातील त्या रांगड्या निसर्गाचा आम्ही घेतलेला तो अनुभव कायम अविस्मरणीय ठरला.
