महिलांनी आपल्या शरीरातील लहानसहान बदलांकडे दुर्लक्ष करू नये. थोडीशी जळजळ, अस्वस्थता किंवा वारंवार थकवा जाणवत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक आहे. कारण ‘साइलेंट’ असले तरी हे इन्फेक्शन शरीरावर मोठा परिणाम करू शकते...
“तुम्ही दिवसभरात किती पाणी पिता?”
“कामाच्या घाईत लघवी रोखून ठेवता का?”
या दोन साध्या प्रश्नांची प्रामाणिकपणे उत्तरे दिलीत, तर कदाचित तुम्हालाच जाणवेल की उन्हाळ्यात नकळत तुम्ही ‘साइलेंट’ इन्फेक्शनच्या दिशेने वाटचाल करत आहात. उकाडा, घाम आणि व्यस्त दिनचर्या यांच्या त्रिकुटामुळे महिलांच्या आरोग्यावर एक शांत पण गंभीर धोका निर्माण होत आहे.
उन्हाळा म्हटलं की उकाडा, घाम आणि थंड पाण्याची तहान ही सगळी चित्रे आपल्यासमोर उभी राहतात. पण या ऋतूमध्ये शरीरात नकळत सुरू होणाऱ्या काही समस्या मात्र अनेकदा आपल्या लक्षातही येत नाहीत. विशेषतः महिलांमध्ये “साइलेंट इन्फेक्शन” म्हणजेच कमी किंवा उशिरा लक्षणे दाखवणारा मूत्रमार्ग संसर्ग हा एक वाढता आणि दुर्लक्षित धोका बनत आहे.
दैनंदिन धकाधकीच्या जीवनात महिलांकडून स्वतःच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष होणे ही सामान्य बाब आहे. ऑफिसचे काम, घरातील जबाबदाऱ्या, प्रवास यामध्ये पाणी पिणे, वेळेवर लघवीला जाणे अशा साध्या गोष्टीही मागे पडतात. या छोट्या सवयींचेच पुढे गंभीर परिणाम होऊ शकतात. उन्हाळ्यात शरीरातून मोठ्या प्रमाणात घामाद्वारे पाणी बाहेर पडते. जर तेवढ्याच प्रमाणात पाणी पिणे झाले नाही, तर शरीरात डिहायड्रेशन निर्माण होते. यामुळे लघवीचे प्रमाण कमी होते आणि शरीरातील टॉक्सिन्स व्यवस्थित बाहेर टाकले जात नाहीत. अशा परिस्थितीत बॅक्टेरिया वाढण्यास पोषक वातावरण तयार होते आणि इन्फेक्शनचा धोका वाढतो.
“साइलेंट इन्फेक्शन” या संकल्पनेचा अर्थच असा की सुरुवातीला त्याची लक्षणे फारशी जाणवत नाहीत. काही महिलांना केवळ थोडीशी जळजळ, हलका त्रास किंवा थकवा जाणवतो. अनेकदा ही लक्षणे उकाड्यामुळे होत असलेली सामान्य अस्वस्थता म्हणून दुर्लक्षित केली जातात. मात्र, योग्य वेळी लक्ष न दिल्यास हा संसर्ग हळूहळू वाढत जाऊन गंभीर रूप धारण करू शकतो.
यामध्ये आणखी एक महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे “लघवी रोखून ठेवण्याची सवय”. सार्वजनिक ठिकाणी स्वच्छ शौचालयांचा अभाव किंवा कामाच्या व्यस्त वेळापत्रकामुळे महिलांकडून लघवी लांब वेळ रोखून ठेवली जाते. यामुळे मूत्रमार्गात जंतू वाढण्याची शक्यता अधिक वाढते. उन्हाळ्यात ही सवय आणखी धोकादायक ठरते, कारण आधीच शरीरात पाण्याची कमतरता असते.
कपड्यांचाही या समस्येशी जवळचा संबंध आहे. घट्ट आणि सिंथेटिक कपड्यांमुळे त्वचेला श्वास घेता येत नाही आणि ओलसरपणा टिकून राहतो. उष्ण आणि ओलसर वातावरण हे बॅक्टेरियासाठी आदर्श ठिकाण ठरते. त्यामुळे सूती, सैल आणि हवेशीर कपड्यांची निवड करणे गरजेचे आहे.
या समस्येपासून दूर राहण्यासाठी काही सोप्या पण प्रभावी सवयी अंगीकारणे आवश्यक आहे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे दिवसातून किमान ८ ते १० ग्लास पाणी पिण्याची सवय लावणे. तहान लागण्याची वाट न पाहता नियमित अंतराने पाणी पिणे अधिक फायदेशीर ठरते. तसेच लघवी रोखून ठेवू नये, शरीराचे संकेत वेळेवर ओळखून त्यानुसार वागणे आवश्यक आहे.
आहारातही बदल करणे उपयुक्त ठरते. उन्हाळ्यात शरीराला थंडावा देणारे आणि पाण्याचे प्रमाण वाढवणारे पदार्थ जसे की ताक, नारळपाणी, टरबूज, काकडी यांचा समावेश करावा. हे पदार्थ शरीराला हायड्रेट ठेवतात आणि संसर्गाचा धोका कमी करतात. वैयक्तिक स्वच्छतेकडे लक्ष देणे हे तितकेच महत्त्वाचे आहे. विशेषतः उन्हाळ्यात दिवसातून किमान एकदा स्वच्छता राखणे, स्वच्छ कपडे वापरणे आणि प्रवासानंतरही स्वतःची काळजी घेणे आवश्यक आहे.
शेवटी, महिलांनी आपल्या शरीरातील लहानसहान बदलांकडे दुर्लक्ष करू नये. थोडीशी जळजळ, अस्वस्थता किंवा वारंवार थकवा जाणवत असल्यास डॉक्टरांचा सल्ला घेणे अत्यावश्यक आहे. कारण “साइलेंट” असले तरी हे इन्फेक्शन शरीरावर मोठा परिणाम करू शकते. उन्हाळा हा आनंदाचा ऋतू असला तरी आरोग्याची काळजी घेणे तेवढेच गरजेचे आहे. योग्य सवयी, पुरेसे पाणी आणि जागरूकता यांच्या मदतीने महिलांनी या “दुर्लक्षित धोक्या”पासून स्वतःचे संरक्षण करणे शक्य आहे. कारण आरोग्य जपले तरच जीवनाचा खरा आनंद घेता येतो.
- डॉ. श्वेता राऊत मुळगावकर
