पणजी : दरवर्षी नवरात्रौत्सव जवळ आला की, देशभरातील महिलांमध्ये एक वेगळाच उत्साह पाहायला मिळतो. नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी कोणता रंग, दुसऱ्या दिवशी कोणता रंग, याची यादी व्हॉट्सॲप ग्रुप्सवर फिरू लागते. लोकल ट्रेन, कॉर्पोरेट ऑफिसेस, बँक आणि सोसायट्यांमध्ये महिला ठराविक रंगांच्या साड्या किंवा ड्रेसेस परिधान करून एकत्र आलेल्या दिसतात. आज हा उपक्रम आपल्या सणाचा, परंपरेचा आणि संस्कृतीचा एक अविभाज्य भाग बनला आहे. परंतु, हजारो वर्षांची धार्मिक परंपरा असल्याचा भास निर्माण करणारा हा नऊ रंगांचा ट्रेंड प्रत्यक्षात एका वर्तमानपत्राची कल्पक मार्केटिंग रणनीती होता, हे सांगून कोणालाही आश्चर्य वाटेल. ज्याप्रमाणे कोका-कोला कंपनीने लाल रंगाचा सांताक्लॉज प्रसिद्ध करून जगात रुजवला, अगदी त्याचप्रमाणे मराठी वृत्तपत्राने रचलेला एक उपक्रम आज भारताची मोठी लोकपरंपरा बनला आहे.
या प्रवासाची सुरुवात २००३ मध्ये मुंबईच्या गजबजलेल्या मीडिया जगतात झाली. त्या काळात 'महाराष्ट्र टाईम्स' हे वृत्तपत्र प्रामुख्याने पुरुषांसाठीचे आणि गंभीर विचारांचे वृत्तपत्र मानले जायचे. प्रतिस्पर्धी 'लोकसत्ता' वृत्तपत्राचा महिला वाचकांमध्ये मोठा आधार होता, ज्यामुळे मटाचा खप आणि वाचकवर्ग वाढवणे हे मोठे आव्हान होते. तत्कालीन संपादक भारतकुमार राऊत आणि त्यांच्या मार्केटिंग टीमने महिला वाचकांना वृत्तपत्राशी जोडण्यासाठी एक अनोखा प्रयोग करण्याचा निर्णय घेतला. नवरात्रीच्या नऊ दिवसांच्या उत्सवात स्त्रीशक्तीचा उत्सव साजरा केला जात असल्याने त्यांनी या उत्सवाचा आधार घेण्याचे ठरवले. नऊ दिवसांच्या नऊ देवींच्या रूपांशी काही विशिष्ट रंगांची जोड देऊन, दररोज एक ठराविक रंगाचे वस्त्र परिधान करण्याचे आवाहन त्यांनी महिलांना केले.
या उपक्रमाला प्रामाणिकपणा आणि धार्मिक अधिष्ठान वाटावे म्हणून शैलपुत्री देवीसाठी नारंगी, ब्रह्मचारिणीसाठी पांढरा, चंद्रघंटासाठी लाल आणि कात्यायनीसाठी हिरवा अशा रंगांची कल्पक साखळी जोडली गेली. पहिल्या दिवशी पहिल्या पानावर एका महिलेचे त्या दिवशीच्या रंगातील फोटोसहित मुख्य वृत्त छापण्यात आले आणि 'आजचा रंग - लाल' अशी मोठी हेडलाईन देण्यात आली. विशेष म्हणजे, गृहिणींपेक्षा नोकरदार आणि मध्यमवर्गीय महिलांपर्यंत पोहोचणे हे या मोहिमेचे मुख्य उद्दिष्ट होते. महिलांना आपल्या कामाच्या ठिकाणी त्या रंगाचे कपडे घालून फोटो काढण्याचे आणि ते फोटो वृत्तपत्राकडे पाठवण्याचे आवाहन करण्यात आले. वृत्तपत्रात आपले फोटो छापून येणार या कल्पनेने महिलांना भुरळ घातली.
सुरुवातीला या कल्पनेला मध्यम प्रतिसाद मिळाला, पण हळूहळू या ट्रेंडने एवढा जोर पकडला की, तो महाराष्ट्र टाईम्सच्या पानांवरून बाहेर पडून संपूर्ण समाजात पसरला. महिलांनी या दिवसांसाठी नवीन कपड्यांची खरेदी करायला सुरुवात केली. सोशल मीडियाचे युग नसतानाही तोंडी प्रसिद्धीच्या जोरावर हा ट्रेंड मुंबई, ठाणे ओलांडून संपूर्ण महाराष्ट्रात आणि नंतर दिल्लीसारख्या मोठ्या शहरांमध्ये पोहोचला. ही केवळ वृत्तपत्राची खपाची युक्ती राहिली नाही, तर महिलांना एकत्र येण्याचे, स्वतःचे सौंदर्य आणि फॅशन साजरी करण्याचे ते एक मोठे सामाजिक व्यासपीठ बनले.
आजच्या आधुनिक काळातही ही परंपरा तितक्याच उत्साहाने कायम आहे. आज कॉर्पोरेट विश्वात एचआर टीम्स या नऊ रंगांच्या थीमवर आधारित स्पर्धा, ऑफिस डेकोरेशन आणि ग्रुप फोटोग्राफीचे आयोजन करतात. एका वृत्तपत्राच्या प्रसारासाठी आखलेली ही व्यावसायिक रणनीती डिजिटल युगाच्या आधीच एवढी प्रचंड व्हायरल झाली की, तिने भारतीय संस्कृतीत एक कायमस्वरूपी आधुनिक परंपरा म्हणून आपले स्थान पक्के केले.