मनोज परब यांच्या अचानक राजीनाम्यामुळे 'रेव्होल्यूशनरी गोवन्स पार्टी'मध्ये मोठी राजकीय खळबळ उडाली आहे. गोव्याची प्रादेशिक अस्मिता आणि तरुणांचा विश्वास टिकवून ठेवण्यासाठी या पक्षाला आता नव्या आव्हानांचा सामना करावा लागणार आहे.
मनोज परब यांच्या राजीनाम्याने 'रेव्होल्यूशनरी गोवन्स पार्टी'च्या राजकारणात मोठी खळबळ उडाली आहे. गोव्यातील स्थानिक अस्मिता, भूमिपुत्रांचा हक्क, सांस्कृतिक ओळख आणि बाहेरील वाढत्या हस्तक्षेपाविरोधात उभा राहिलेला हा पक्ष गेल्या काही वर्षांत तरुणांमध्ये विशेष लोकप्रिय झाला होता. या पक्षाची ओळख केवळ एका राजकीय संघटनेपुरती मर्यादित नव्हती, तर तो गोव्याच्या मातीशी आणि स्थानिक जनतेच्या भावनांशी जोडलेला एक आंदोलनात्मक प्रवाह मानला जात होता. अशा परिस्थितीत पक्षाचे अध्यक्षपद सोडण्याचा निर्णय हा केवळ वैयक्तिक नसून पक्षाच्या भविष्यासाठी धोकादायक ठरू शकतो, अशी भावना अनेक कार्यकर्ते आणि समर्थकांमध्ये व्यक्त होत आहे.
मनोज परब हे केवळ पक्षाचे नेते नव्हते, तर ते पक्षाचा चेहरा होते. त्यांच्या आक्रमक भाषणशैलीमुळे, स्थानिक प्रश्नांवर घेतलेल्या ठाम भूमिकेमुळे आणि सामान्य तरुणांमध्ये निर्माण झालेल्या विश्वासामुळे 'रेव्होल्यूशनरी गोवन्स पार्टी'ने कमी कालावधीत वेगळी ओळख निर्माण केली. गोव्यातील पारंपरिक राजकारणाला पर्याय म्हणून अनेक युवक या पक्षाकडे पाहू लागले होते. स्थानिक रोजगार, जमीन संरक्षण, पर्यटन क्षेत्रातील असमतोल, बाहेरील लोकांचे वाढते वर्चस्व आणि गोव्याच्या संस्कृतीवर होणारा परिणाम या विषयांवर त्यांनी सातत्याने आवाज उठवला. त्यामुळे पक्षाची ताकद मोठ्या प्रमाणात त्यांच्या नेतृत्वाभोवती केंद्रित झाली होती.
अशा वेळी त्यांनी अध्यक्षपदाचा राजीनामा देणे ही मोठी राजकीय चूक मानली जात आहे; कारण कोणत्याही नव्या पक्षासाठी सातत्यपूर्ण नेतृत्व अत्यंत महत्त्वाचे असते. जुन्या आणि आर्थिकदृष्ट्या बलाढ्य पक्षांशी सामना करताना नव्या पक्षाला संघटनात्मक स्थैर्याची गरज असते. मनोज परब यांच्या नेतृत्वाखाली पक्षाने जनतेमध्ये विश्वास निर्माण केला होता. त्यांच्या अनुपस्थितीत पक्षातील कार्यकर्त्यांचा उत्साह कमी होण्याची शक्यता आहे. अनेक वेळा पक्षाची ताकद ही त्याच्या विचारसरणीइतकीच नेतृत्वावर अवलंबून असते. त्यामुळे अचानक घेतलेल्या या निर्णयामुळे पक्षाची दिशा आणि भविष्यातील रणनीती याबाबत संभ्रम निर्माण होऊ शकतो.
गोव्यातील राजकारण हे व्यक्तिमत्त्वकेंद्री राहिले आहे. अनेक मतदार पक्षाच्या विचारांपेक्षा नेत्यावर विश्वास ठेवून मतदान करतात. 'रेव्होल्यूशनरी गोवन्स पार्टी'च्या बाबतीतही हीच परिस्थिती दिसून आली होती. मनोज परब यांची प्रतिमा एका लढाऊ, स्पष्टवक्ते आणि तडजोड न करणाऱ्या नेत्याची होती. त्यामुळे पक्षाच्या समर्थकांना वाटत होते की भविष्यात गोव्याच्या राजकारणात हा पक्ष मोठा बदल घडवू शकतो. मात्र, अध्यक्षपद सोडल्यानंतर निर्माण झालेली पोकळी भरून काढणे सोपे नाही. यामुळे विरोधकांना पक्षावर टीका करण्याची संधी मिळू शकते आणि पक्षातील अंतर्गत मतभेदही वाढण्याची शक्यता निर्माण होऊ शकते.
राजकारणात संघर्ष आणि दबाव हे कायम असतात. विशेषतः प्रादेशिक पक्षांना अनेक अडचणींना सामोरे जावे लागते. आर्थिक संसाधनांची कमतरता, माध्यमांकडून मर्यादित प्रसिद्धी आणि मोठ्या पक्षांचा दबाव यामुळे अनेक वेळा नेतृत्वावर ताण निर्माण होतो; पण अशा काळात नेतृत्व टिकवून ठेवणे अधिक आवश्यक असते. कारण जनतेचा विश्वास टिकवण्यासाठी सातत्याने उपस्थित राहणे महत्त्वाचे असते. मनोज परब यांनी जर अध्यक्षपदावर राहून संघटना अधिक मजबूत केली असती, तर पक्ष भविष्यात गोव्यातील प्रभावी पर्याय म्हणून अधिक वेगाने पुढे येऊ शकला असता.
या निर्णयाचा सर्वाधिक परिणाम तरुण कार्यकर्त्यांवर होऊ शकतो. कारण 'रेव्होल्यूशनरी गोवन्स पार्टी'मध्ये अनेक युवक आशेने सहभागी झाले होते. त्यांना वाटत होते की हा पक्ष पारंपरिक राजकारणाला आव्हान देईल आणि गोव्याच्या स्थानिक प्रश्नांना प्राधान्य देईल. परंतु, जेव्हा पक्षाचा प्रमुख नेता पद सोडतो, तेव्हा कार्यकर्त्यांमध्ये निराशा निर्माण होणे स्वाभाविक असते. काही कार्यकर्ते निष्क्रिय होण्याची शक्यता असते, तर काही इतर पक्षांकडे वळू शकतात. त्यामुळे संघटनात्मक नुकसान होण्याची भीती आहे.
याशिवाय, गोव्याच्या राजकारणात प्रादेशिक पक्ष टिकवणे हे आधीच कठीण मानले जाते. राष्ट्रीय पक्षांच्या प्रभावामुळे स्थानिक पक्षांना सातत्याने संघर्ष करावा लागतो. अशा परिस्थितीत नेतृत्वातील बदल किंवा अस्थिरता पक्षासाठी घातक ठरते. मनोज परब यांनी पक्षाची उभारणी करताना निर्माण केलेली ऊर्जा आणि जनआधार टिकवण्यासाठी त्यांचे सक्रिय नेतृत्व आवश्यक होते. त्यांनी जर काही मतभेद किंवा अडचणींवर संवादातून तोडगा काढला असता, तर पक्ष अधिक सक्षमपणे पुढे जाऊ शकला असता.
तथापि, काही समर्थकांचा असा युक्तिवाद असू शकतो की पद सोडूनही ते पक्षासाठी काम करू शकतात. परंतु, प्रत्यक्ष राजकारणात पदाला प्रतीकात्मक महत्त्व असते. अध्यक्ष हा पक्षाचा निर्णयकर्ता आणि प्रेरणास्थान मानला जातो. त्यामुळे अध्यक्षपद सोडल्याने जनतेमध्ये चुकीचा संदेश जाऊ शकतो की पक्षामध्ये काहीतरी गंभीर समस्या आहेत. याचा परिणाम आगामी निवडणुकांमध्येही दिसू शकतो.
एकंदरीत पाहता, मनोज परब यांनी 'रेव्होल्यूशनरी गोवन्स पार्टी'चे अध्यक्षपद सोडणे हा भावनिक आणि राजकीयदृष्ट्या मोठा धक्का मानला जात आहे. त्यांनी निर्माण केलेला जनाधार, तरुणांमध्ये निर्माण केलेला विश्वास आणि गोव्याच्या अस्मितेसाठी उभे केलेले आंदोलन या सर्व गोष्टींना मजबूत नेतृत्वाची गरज होती. त्यामुळे हा निर्णय पक्षाच्या वाढीसाठी अडथळा ठरू शकतो. गोव्याच्या प्रादेशिक राजकारणात परिवर्तन घडवण्याची क्षमता असलेल्या या पक्षासाठी मनोज परब यांचे नेतृत्व अत्यंत महत्त्वाचे होते आणि म्हणूनच अनेकांच्या मते त्यांनी अध्यक्षपद सोडून मोठी चूक केली आहे.
- सुदिन वि. कुर्डीकर
